LICHTE TAALINDUSTRIE 2 Joris Denoo

ZINSVERDUISTERING EN TAALVIRUSSEN

11

Au! Heikele kwesties. Maak telkens twee kolommen: ei/ij - ou/au

ei of ij

w..ds    w..d     uitw..den     l..dzaam    w..felen    zich neervl..en     een b..tel     dr..nen (aanhoudend wenen van baby)    de p..ler (van een brug)  het l..dt geen twijfel  st..geren  st..gbeugel

ou of au

b..d (brutaal, grof)    een  b..t    een kab..ter    een kabelj..w   een m..soleum      een h..weel    ..bollig (er ouderwets uitziend)  wenkbr..wen

Oplossing

weids uitweiden weifelen een beitel dreinen steigeren 
wijd lijdzaam zich neervlijen de pijler het lijdt geen twijfel stijgbeugel

boud bout een kabouter een houweel oubollig 
een kabeljauw een mausoleum wenkbrauwen 

Een droedel. Weet je wel: U2? (You too)  - MAZT  (Emma zet thee)

Smulpaap Descartes kreeg van de Franse koning een uitnodiging om te komen dineren op het paleis. Verheugd beantwoordde Descartes de invitatie met het volgende bericht: Ga.

Hebbes?

(Grote G – kleine a … J’ai grand appétit) 

12

Cijfers & Letters. Vul het ontbrekende getal in. Denk vooral aan letters hier!

5 – 8 – 12 –  ? – 50 – 80

Antwoord: 20

(Hoort in het rijtje getallen die zonder de letter e geschreven worden)

En weer letters. Met ietwat speurwerk vind je hier een bepaald taalverschijnsel. Hint: wie is de dader van de bom?

‘A! Inslaande bom!’ riep de Afghaanse theoloog, terugkerend van een drukke braderie. Even verderop greep ook een gevluchte arbeider ontzet naar zijn oogholte. 

Oplossing

Het gaat over het anagram: braderie – arbeider & theoloog – oogholte. De uitroep is een anagram van Osama bin Laden.

13

Nog wat spelzinnen.

Zo’n mensen vlijen hun aardsvijanden zelfs. En toegejuichd dat ze werd! Verblijdt je in de aangroei van de abonnés en de vestiging van 5 nieuwe centra’s. Ik zal U zo’n exemplaren sturen. Bereid… u zich maar rustig voor. Dat u zoveel geld besteed… aan die zaak, is uw keuze. Wat weerhoud… je te vertrekken? Bebroed… e eieren worden naar verluid… niet gegeten. Hij bood… je die rol niet zomaar aan. Word… je je speelgoed afgepak… , jongentje? Pas verleden week wend… hij zich tot de dienst Erfgoedbewaking. Het publiek begroet… e zijn verafgo…d…e idolen. Wie spel… jou… nu iets op de mouw: hij of zij? Wie heeft er in mijn spullen geneus… ? Jou… uitspraak klinkt exact maar is noch iets te excotisch. Egypte het geschenk van de Nijl, word aangewreten door onverschilligheid. Met gefronstte wenkbrouwen hebben de jurys het eurosongfestival geöbserveert. De burgemeester gelast…e op moederdag de parade af. De arbeiders schaf..en gisteren om 9 uur op een social distance van elkaar. Na de Corona-crisis heb ik weer enthoesiast gegolfd.

Correct

Zulke mensen vleien zelfs hun aartsvijanden. En toegejuicht dat ze werd! Verblijd je in de aangroei van de abonnees en de vestiging van vijf nieuwe centra. Ik zend u zulke exemplaren. Bereidt u zich maar rustig voor. Dat u zoveel geld besteedt aan die zaak is uw keuze. Wat weerhoudt je te vertrekken? (Test: Welke dingen weerhouden jou… ) Bebroede eieren worden naar verluidt niet gegeten. Hij bood je die rol niet zomaar aan. Wordt je je speelgoed afgepakt, jongetje? (Moeilijk! Bewijs dat ‘je speelgoed’ onderwerp is: Worden (van jou) dingen afgepakt? Eerste ‘je’ = meewerkend voorwerp). Pas verleden week wendde hij zich tot de dienst Erfgoedbewaking. Het publiek begroette zijn verafgode idolen. Wie speldt jou nu iets op de mouw: hij of zij? Wie heeft er in mijn spullen geneusd? Jouw uitspraak klinkt exact, maar is toch iets te exotisch. Egypte, het geschenk van de Nijl, wordt door onverschilligheid aangevreten. Met gefronste wenkbrauwen hebben de jury’s het Eurosongfestival geobserveerd. De burgemeester gelastte op Moederdag de parade af. De arbeiders schaftten gisteren om 9 uur op een social distance van elkaar. Na de Corona-crisis heb ik weer enthousiast gegolft.  

14

Cryptische omschrijvingen (uitdrukkingen, gezegdes, spreuken)

Voorbeeld.

Het schaakstuk te land = De koning te rijk.

Er zit geen Brit in de winkel = 
Van handschoenen op de hoogte zijn = 
Met heer plus vermogen = 
Voorbij doden vertrekken =  
Kaal genezen = 
Voorbij de vis vertrekken = 
De leider op vloeistof bewaren =

Oplossingen

Er zit geen schot in de zaak 
Van wanten weten 
Met man en macht 
Over lijken gaan 
Geen haar beter 
Over de tong gaan 
Het hoofd boven water houden

Hou je van strikvragen?

Wat voor neus had de hond van Karel de Vijfde? 
Wat staat in de kamer op drie poten? 
In welke maand worden de meeste kinderen geboren? 
Wat was het grootste eiland voor Australië werd ontdekt? 
Wanneer is twee plus twee vijf?

Antwoorden

Een hondenneus 
De letter M 
De negende 
Australië 
Nooit.

15

Ken je die afko’s?

MB 
GB 
TB 
PB 
EB 
ZB 
YB

Oplossingen

Megabyte Gigabyte Terabyte Petabyte Exabyte Zettabyte Yottabyte

En de geheime Romeinse code?

XCIX = 
MMMM = 
DCC = 
LXX = 
CD =

Oplossingen

99 (XC = 100 – 10   IX = 10 – 1)

4000 (M = 1000)

700 (D = 500  C = 100   D + CC)

70 (L = 50  X = 10)

400 (C = 100  D = 500   D – C) 

16

Vertaal

NXIJOAHUZT

Oplossing

En ik zei: ‘O, aha: u zet thee!’

Welk voorwerp bedoelen we hier?

De staander, de keer, de es en de stoof zijn delen (kanten) van… 

Oplossing

de bikkel.

Ken je je klassiekers? Enkele altijddurende struikelblokjes. Tip: je eerste ‘gedacht’ blijkt vaak het beste te zijn. Het is niet nodig het betwijfelde woord als ‘probatio pennae’ tienmaal op je bureaublad uit te proberen.

ap…art   bal… ans     bal….ast  fal….kant   p… ramide terzake of ter zake?  Impres…ario   Vi…tnam    zoeven  zoëven  of zo-even?  stri…t  (c of k) onmiddel…ijk adel…ijk naar verluid…  kits… (namaak)  g…verneur  sat…l…iet    car…ous…el  w…ds  uitw…den   pel…ton   buiten…issig

Correct

apart, balans, ballast, faliekant, piramide, ter zake, impresario, Vietnam, zo-even, strikt, onmiddellijk, naar verluidt, kitsch, gouverneur, satelliet, carrousel, weids, uitweiden, peloton, buitenissig 

17

Wat zegt je taalgevoel? Vink de correcte oplossing aan.

Bamzaaien

1 raden hoeveel lucifers iemand in de gesloten hand houdt 
2 paniekzaaien 
3 boomstamgooien (paalwerpen) zoals in Schotland

Correct: 1 

Pipa

1 Braziliaanse kikker 
2 vrouwelijke vorm van ‘pipo’ 
3 katoenweefsel 
4 roofvisje uit Zuid-Amerika

Correct: 1

Zin in wat Zuid-Afrikaans? Vertaal het woord.

rekenaar  blokkiesraaisel  gaatjesdrukker  flikkerrooi  bromponie  spoedlokval   strokiesverhaal  wipmat

Vertaling

computer  kruiswoordraadsel  perforator  rood knipperlicht   scooter  snelheidscontrole   stripverhaal   trampoline

18

Spelling een kwelling? Even de extremen opzoeken. Maak correct.

De practical joker die zich ook godsgezant waande, bereidde na het sudokuën ideeënloos een steak Nijlkrokodil à la Grèque. Van barbecuën hadden zelfs zijn bulldog en zijn pitbullterriër meer kaas gegeten; die waren ge-updated. Zijn gasten echter stonden alleszins niet enthoesiast te queuën voor zijn ‘krok-au-vin’.

Correct

practical-joker  à la grecque  nijlkrokodil  Godsgezant  queueën  geüpdatet  sudokuen  barbecueën  ideeëloos  buldog  pitbullterriër  enthousiast   

Gangbare spreekwoorden. De meest correcte invulling. 

De appel valt niet ver van de …. 
Wie een ……… voor een ander, valt er zelf in. 
Eten wat de ……. schaft. 
Iemand een ………….  stoven.

Correct(st)

stam, kuil, kok, kool. Heel vaak gebruikt (dus ook wel goed, da’s een afspraak): 

boom, put, pot, peer

19 Even bezinnen over zinnen.

De gekloofde zin wordt gebruikt om de informatieve waarde van een zinsdeel(stuk) speciaal te beklemtonen.

Gewoon: Kim heeft ons gisteren leugens op de mouw gespeld.

Gekloofd: Het was Kim die ons gisteren leugens op de mouw heeft gespeld.

Gekloofd: Het waren leugens die Kim ons gisteren op de mouw heeft gespeld.

Gekloofd: Het was gisteren dat Kim ons leugens op de mouw heeft gespeld.

Nog een zinskwestie: achteraanplaatsing benadrukt de informatieve waarde van een zinsdeel (1) en kan de leesbaarheid bevorderen (2).

(1)

Zij heeft over dat probleem lang nagedacht. 
Zij heeft lang nagedacht over dat probleem.

(2)

Zij heeft over wat ik haar toen vertelde, lang nagedacht.  
Zij heeft lang nagedacht over wat ik haar toen vertelde.

20

Zei je wat?

Enkele aanhalingstekens krijgen de voorkeur. Andere leestekens staan binnen die tekens alleen als ze bij de aanhaling horen. Voor of na laatste aanhalingsteken: slechts één leesteken. De punt wijkt daarbij voor het vraagteken of het uitroepteken en het uitroepteken voor het vraagteken. Geen eindclustervorming dus. Probeer dit toe te passen. Literaire uitgevers passen vaak de elda-regel toe: eerst leesteken, dan aanhalingsteken.

Ze zei: ‘Ik kom’ 
Ze vroeg: ‘Kom je’ 
Antwoordde ze: ‘Ik mag niet’ 
Waarom vroeg ze: ‘Mag ik’ 
‘Je hebt gelijk’ zei ze. 
‘Echt’ vroeg ze. 
‘Je mag’ zei ze ‘me alles vragen’ 
‘Nee’ zei hij ‘dat weiger ik’

Correct

Ze zei: ‘Ik kom.’ 
Ze vroeg: ‘Kom je?’ 
Antwoordde ze: ‘Ik mag niet’? 
Waarom vroeg ze: ‘Mag ik’? 
‘Je hebt gelijk’, zei ze. 
‘Echt?’, vroeg ze. 
‘Je mag’, zei ze, ‘me alles vragen.’ 
‘Nee,’ zei hij, ‘dat weiger ik.’

Bedenk in welke gevallen ‘  ‘ niet bij directe rede, maar als citaattekens worden gebruikt.

Antwoord

° aanduiding opvallende of weinig gebruikte woorden  
(Hij noemt dat ‘rabarberzwaaien’. Ik zag er veel ‘metroseksuelen’.)

° ironisch woordgebruik (hier betekent het: ‘zogezegd’. 
(En dat noemt zich ‘viroloog’. Even dat ‘record’ checken.)

° zelfgemaakte woorden of neologismen 
(Die mentaliteit is ‘urbaan’, zeg maar: ‘steeds’. ‘Balkonversatie’: hebt u ‘m?)

° woorden in zelfnoemfunctie 
(Dat ‘jongen’ moet ‘meisje’ worden. ‘Rechts’ heeft in Europa een andere klank gekregen.)

° aanduiding van titels boeken, films… 
(Heb je ‘Herfsttij der Griekse beschaving’ al gelezen?)

° uiteraard een ‘echt’ citaat 
(‘Elk nadeel heb zn voordeel’ zei ooit een heel bekend Nederlands voetballer.)

Vaak is hier cursivering mogelijk, maar redacteuren raden het frequente gebruik van cursieve woorden af. Het ontsiert bladspiegels.

------------------------------------------------------------------------------------------WORDT VERVOLGD